Sprężarki tłokowe mają szerokie zastosowanie w różnego rodzaju urządzeniach używanych min. w motoryzacji, medycynie, czy przy produkcji. Różnią się między sobą wielkością i mocą, jednak ich zasada działania jest taka sama.

Najstarszy i tym samym najczęściej spotykany rodzaj sprężarek to kompresory tłokowe. Produkowane są w wariantach jedno i dwustopniowych oraz olejowych i bezolejowych. Poszczególne modele mogą mieć inną liczbę cylindrów, a także przedstawiać inny ich układ (małe kompresory tłokowe mają pionowe cylindry ułożone w kształcie litery v).

kompresor tłokowy

Co kryje się pod pojęciem jedno i dwustopniowości w przypadku tych urządzeń? Pierwsze z nich mają po prostu mniej skomplikowaną budowę. Zasada działania polega na posuwistym ruchu tłoka w cylindrze, co powoduje zwiększenie wewnątrz ciśnienia gazu. Konstrukcję można przyrównać do zwykłej pompy tłokowej (której budowę poznajemy już w szkole podstawowej). Kompresor tłokowy o dwustopniowej zasadzie działania jest wyposażony w dwa rodzaje cylindrów- niskiego i wysokiego ciśnienia. Taka konstrukcja jest spotykana najczęściej, ponieważ okazuje się wydajniejsza podczas pracy.

Inny, wspomniany wyżej podział to urządzenia olejowe i bezolejowe. Kompresory tłokowe smarowane olejem pracują wyłącznie przy smarowaniu ciśnieniowym, lub rozpryskowym. Bezolejowe modele są zbudowane z pierścieni węglowych, lub wykonanych z PTFE. Tutaj ścianki cylindrów i samego tłoka posiadają maleńkie kanaliki, lub specjalne uszczelki, które nie pozwalają na przedostawanie się oleju. Kompresor tłokowy bezolejowy często jest wykorzystywany min. w laboratoriach medycznych, czy gabinetach stomatologicznych. Małe kompresory służą do napędzania np. silników elektrycznych.
Pracę sprężarki określa wielkość, którą wyraża się w stosunku ciśnienie tłoczne- ciśnienie ssawne. Wielkość tę nazywamy stosunkiem sprężania. Do diagnozowania ewentualnych nieszczelności (np. między tłokiem i cylindrem) w urządzeniu służy pomiar ciśnienia sprężania. Wszelkie nieprawidłowości świadczą o uszkodzeniu i rozszczelnieniu układu.